Podwilk

W okresie międzywojennym siedzibą gminy żydowskiej była Jabłonka. Należeli do niej także mieszkańcy obu Lipnic, obu Zubrzyc, Podwilka, Piekielnika, Orawki i Chyżnego. Uroczyste modlitwy odbywały się co tydzień w domach, a w większe święta w Podwilku zbierano się w domu Leopolda Einhorna.

W Podwilku handlem bydłem zajmował się Leopold Einhorn, towary różne sprzedawali Moric Rendel i A. Schanzer, a wyszynk trunków prowadziła Hermina Stieglitz. Społeczność żydowska Górnej Orawy przestała istnieć 6 czerwca 1942 roku.

W 2019 roku gmina Jabłonka wycięła drzewa i oznaczyła teren cmentarza, który był wcześniej kompletnie zarośnięty. Spośród mniejszych miejscowości, w których działa fundacja, to pierwszy cmentarz, na którym przetrwało tak wiele macew.

W 2024 roku wyremontowano ogrodzenie, zamontowano nową bramę wykonaną przez Krzysztofa Turwonia i uporządkowano zieleń. Odsłonięto kilka przewróconych steli i ustawiono je na pierwotnych podstawach tam, gdzie ich autentyczność nie budziła wątpliwości. Pozostałe fragmenty odnowił Edward Haluch; umieszczono je w lapidarium.

W 2025 roku na zachowanej posadzce dawnego Domu Oczyszczenia stanął pomnik wykonany przez Mariana Leksana i jego rodzinę. Prowadzi do niego kamienna ścieżka. Pomnik podaje imiona, nazwiska, wiek i ostatnie miejsca zamieszkania ofiar.

Uczniowie miejscowej szkoły pomagali w porządkowaniu cmentarza, a podczas projektu odbyły się warsztaty i spotkania o historii żydowskich mieszkańców Orawy. Projekt był możliwy dzięki wsparciu Fundacji Ledor Wador.

W uroczystości wzięli udział regionalni parlamentarzyści oraz delegacje gmin Jabłonka i Lipnica Wielka, obejmujących łącznie 14 orawskich wsi. Sołtysi przynieśli kamienie pamięci ze swoich miejscowości i złożyli je pod pomnikiem. Uczniowie dwóch podwilczańskich szkół przygotowali kamienie z imionami i nazwiskami 154 ofiar i złożyli je podczas wspólnego odczytywania imion.

Modlitwę El Male Rachamim odmówił Tomasz Grebner z Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie, a jej tłumaczenie odczytała Anna Brzyska z Forum Dialogu. W modlitwie uczestniczyli też ksiądz Zbigniew Fidelus, proboszcz w Podwilku, i ksiądz Hieronim Wróblewski, sekretarz Komitetu ds. Dialogu z Judaizmem przy Konferencji Episkopatu Polski.

Lucyna Borczuch przedstawiła historię Żydów na Orawie, a historyk i genealog Adrian Jarosz opowiedział o przeszłości cmentarza. Telefonicznie połączył się z zebranymi Eyal Bloch z Tel Awiwu, potomek orawskich Żydów, który pozdrowił ich po słowacku. Uroczystości będą się odbywać co roku w okolicach 6 czerwca.