O nas

Fundacja Rodziny Popielów „Centrum” powstała w 2018 roku z inicjatywy Dariusza Popieli. Jej głównym celem jest projekt „Ludzie, nie liczby”: imienne upamiętnienie ofiar Zagłady i przywracanie pamięci o mniejszościach narodowych, etnicznych i religijnych zamieszkujących tereny Polski.

Dariusz Popiela, prezes fundacji

Jak powstał projekt

Potrzeba upamiętnienia żydowskiej społeczności Krościenka nad Dunajcem stała się inspiracją dla projektu „Ludzie, nie liczby”, którego koncepcję wypracowaliśmy z udziałem Joanny Kurczap i Elżbiety Magenheim. Przygotowanie projektu było możliwe dzięki odkryciu przez dr Karolinę Panz sporządzonych przez Judenraty list mieszkańców Podhala z 1942 roku.

Projekt z Krościenka jest dla nas kluczowy. To dzięki niemu zdobyliśmy doświadczenie i wiedzę, które pomagają nam działać w kolejnych miejscowościach. Cel jest za każdym razem ten sam: pomnik, na którym zostaną wypisane imiona i nazwiska wszystkich ofiar.

Dariusz Popiela jest olimpijczykiem i wieloletnim reprezentantem Polski w kajakarstwie slalomowym. Rozpoznawalność sportowca pomogła dotrzeć z projektem do ludzi, którzy inaczej by o nim nie usłyszeli. Członkowie zarządu fundacji od lat prowadzą też działalność charytatywną.

Jak pracujemy

01
Badania
Kwerendy w archiwach i konsultacje z ekspertami. Prace na cmentarzach prowadzimy zgodnie z prawem wyznaniowym Halacha, nad czym czuwa Komisja Rabiniczna ds. Cmentarzy. Najważniejszy jest szacunek dla spoczywających, dlatego przyjmujemy formy upamiętnień zalecone przez ekspertów komisji.
02
Aktywizacja lokalnej społeczności
Najpierw docieramy do lokalnych strażników pamięci: osób, które od lat działają na rzecz pamięci i często same próbowały upamiętnić swoich żydowskich sąsiadów. Projekt tworzymy z nimi, korzystając z ich wiedzy o lokalnej historii.
03
Poszukiwania
Szukamy miejsc tragicznych wydarzeń: dokumentów archiwalnych, relacji świadków, śladów masowych grobów, które dotąd pozostawały anonimowe. Współpracujemy z Fundacją Rodziny Nissenbaumów przy ogrodzeniach cmentarzy i z Fundacją Zapomniane przy upamiętnianiu masowych grobów.
04
Edukacja
Chcemy, aby pamięć o zamordowanych nie była jedynie liczbą albo ogólnym słowem „Żydzi”. Publikujemy życiorysy, docieramy do mediów, organizujemy spotkania w szkołach.
05
Uroczystość
Upamiętnienie jest symbolicznym pierwszym pochówkiem ofiar. Często to pierwszy raz, gdy można wspólnie pomodlić się za ofiary w obecności potomków, rabina i przedstawicieli lokalnych wyznań. Odczytujemy wszystkie imiona i nazwiska.
06
Budowanie świadomości
Na czas projektu staramy się zainteresować mieszkańców: flagami, plakatami, ulotkami, instalacjami świetlnymi albo muralem. Pozostajemy otwarci na sugestie i pomysły.

Tablice edukacyjne

Po odsłonięciu pomnika przy każdym miejscu pamięci montujemy tablice według tego samego schematu.

Tablica Życia: Życie społeczności przed okupacją.
Tablica Zagłady: Dzień wysiedlenia i koniec społeczności, z nazwiskami odpowiedzialnych dowódców SS i Gestapo.
Tablica Grozy: Anonimowe mogiły zbiorowe: okoliczności mordu i, jeśli to możliwe, nazwiska ofiar.
Tablica Wiedzy: Historia miejsca, przebieg projektu, strażnicy pamięci, patroni i sponsorzy.
Tablica Nadziei: Patronat szkoły nad miejscem pamięci i coroczny wyjazd młodzieży do Bełżca.

Przejście pamięci

Tablice z miejsc pamięci w pełnym brzmieniu.

Tablica ŻyciaKrościenko
Żydzi z Krościenka nad Dunajcem przed Zagładą
Tablica ZagładyKrościenko
Akcja Reinhardt. Zagłada Żydów w powiecie nowotarskim
Tablica GrozyKrościenko
Początek eksterminacji bezpośredniej
Tablica GrozyKrościenko
Relacja świadka
Tablica WiedzyKrościenko
Cmentarz żydowski z XIX wieku w Krościenku nad Dunajcem
Tablica ŻyciaCzarny Dunajec
Żydzi z Czarnego Dunajca i okolic przed Zagładą
Tablica ZagładyCzarny Dunajec
Zagłada żydowskich mieszkańców Czarnego Dunajca i okolicznych wsi
Tablica GrozyCzarny Dunajec
Zbiorowe groby
Tablica WiedzyCzarny Dunajec
„Ludzie, nie liczby”: Czarny Dunajec
Tablica WiedzyPodwilk
Fundacja i projekt

Film „Ludzie, nie liczby”

Od wejścia na zarośnięty cmentarz, przez pracę nad upamiętnieniem i odsłonięcie pomnika, aż do spotkania z młodzieżą z Liceum Ogólnokształcącego im. Stefana Żeromskiego w Krościenku, która przejęła patronat nad miejscem pamięci.

Realizacja: Agnieszka Pitoń, Maciej Bałamut, dla Gazety Wyborczej, Kraków.