Czarny Dunajec
Pomnik centralny z 494 imionami i nazwiskami ofiar, dwa pomniki na zbiorowych grobach i lapidarium. W czasie pandemii, w wąskim gronie, odczytano wszystkie 494 nazwiska, linijka po linijce.
Co zrobiliśmy razem
Dzięki wsparciu darczyńców powstały 3 pomniki: pomnik centralny z 494 imionami i nazwiskami ofiar oraz dwa pomniki na zbiorowych grobach (białe macewy). Odszukano i zabezpieczono 4 zbiorowe groby. Odnalezione poza cmentarzem macewy poddano renowacji.
W miejscu odkrycia ruin domu przedpogrzebowego powstało lapidarium z pomnikiem menorą pamięci. Cmentarz ogrodzono wspólnie z Fundacją Rodziny Nissenbaumów, zbudowano ścieżki z kamienia piaskowca, zainstalowano monitoring i oświetlenie.
Odczytanie 494 nazwisk
Z powodu pandemii nie można było zorganizować uroczystości z potomkami. Zachowując obostrzenia sanitarne, w wąskim gronie odczytano 494 ofiary z imienia i nazwiska, linijka po linijce: dla „Nich”, dla pamięci, dla ludzi, nie liczb.
Synagoga
W Czarnym Dunajcu stoi budynek dawnej synagogi, który fundacja nazywa ostatnią synagogą Podhala. W 2020 roku budynek odwiedziła delegacja Wojewódzkiego Urzędu Konserwatora Zabytków, a fundacja podjęła rozmowy z Gminą Wyznaniową Żydowską w Krakowie o jego ratowaniu.
Michał Szaflarski poprowadził pierwszy spacer śladami Żydów Czarnego Dunajca. W jego opowieściach ulica przed synagogą znów słyszała śpiew kantora.
Strażnicy pamięci
- Wojciech Głowacz
Najbardziej zaangażowany w opiekę nad cmentarzem. Inicjuje spotkania z młodzieżą, oprowadza po synagodze i dba o pamięć o dawnych sąsiadach. Ściśle współpracuje z naszą fundacją i pomaga także w projektach w innych miastach.
- Zespół projektu w Czarnym Dunajcu
Anna Staszel, Michał Szaflarski, Wojtek Glowacz, Karolina Głowacz, Jagna Bukowska-Ziółko, Rut Kurkiewicz-Grocholska, Szymon Grocholski, Ida Grocholska, Małgorzata Głowacz, Grzegorz Głowacz, Karolina Panz, Wojciech Panz, Marta Mazik, Ania Hornowska, Wojtek Szumowski, Przemek Jaskierski.
Oś czasu
Od przedwojennej społeczności do dziś.
Żydowska społeczność Czarnego Dunajca
Pierwsi Żydzi pojawili się tu w pierwszej połowie XVII wieku. Przed wybuchem II wojny światowej społeczność liczyła około 300 osób; modliła się w murowanej synagodze w pobliżu rynku, która przetrwała do dzisiaj.
Zagłada
Zamordowano 494 żydowskich mieszkańców, których imiona i nazwiska są dziś na pomniku.
Początek prac na cmentarzu
Pierwszy spacer historyczny
Michał Szaflarski prowadzi spacer ulicami Czarnego Dunajca.
Odczytanie 494 nazwisk
Starania o ratowanie synagogi
Spacer po miejscu
3 punktyok. 1,7 km pieszo62 min z postojami
Rynek
Centrum Czarnego Dunajca. W lipcu 2020 roku Michał Szaflarski poprowadził pierwszy spacer śladami Żydów Czarnego Dunajca. W jego opowieściach na tych ulicach znów żyli żydowscy sąsiedzi.
fot. Kamil Czainski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Dawna synagoga
Budynek przy ul. Henryka Sienkiewicza 10 fundacja nazywa ostatnią synagogą Podhala i stara się o jego ratowanie. To właśnie przed synagogą, podczas spaceru w 2020 roku, świadek opowiedział o zbrodni, której nikt wcześniej nie opisał.
fot. Kamil Czainski, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons Cmentarz żydowski, pomnik 494 imion i lapidarium
Pomnik centralny z 494 imionami i nazwiskami oraz dwie białe macewy na zbiorowych grobach. Fundacja odnalazła i zabezpieczyła tu cztery zbiorowe groby. W miejscu ruin domu przedpogrzebowego powstało lapidarium z menorą pamięci, a ścieżki ułożono z kamienia piaskowca.
Blog fundacji: Wiosna w Czarnym Dunajcu
Galeria
Przejście pamięci
Tablice z miejsc pamięci w pełnym brzmieniu.
Tablica ŻyciaCzarny Dunajec
Żydzi z Czarnego Dunajca i okolic przed Zagładą
Tablica ZagładyCzarny Dunajec
Zagłada żydowskich mieszkańców Czarnego Dunajca i okolicznych wsi
Tablica GrozyCzarny Dunajec
Zbiorowe groby
Tablica WiedzyCzarny Dunajec
„Ludzie, nie liczby”: Czarny Dunajec
Lista imienna
Lista 494 imion i nazwisk widnieje na pomniku.
Biogramy
Historie konkretnych osób i rodzin, opracowane przez fundację i publikowane na blogu.
Szlomo HorowitzOpisując historię zdjęcia żydowskiej rodziny Horowitzów w strojach góralskich otrzymaliśmy od pani Kristiny Horowitz Krakus również zdjęcie jej wujka, najmłodszego brata jej ojca Chaima. Ale nie jest to kolejne zdjęcie rodzinne, lecz…
Rodzina HorowitzówZnamy kilka historii o Żydach z Podhala, którzy przeżyli Zagładę i wiele lat później potrafili jeszcze mówić gwarą góralską, a nawet znali góralskie śpiewki. Okazuje się, że Żydzi w Czarnym Dunajcu chodzili też w góralskich strojach. To…
Odsłuch
Nagrania narracji dla tego miejsca są w przygotowaniu. Każde będzie miało napisy i pełną transkrypcję.
Przewodnik po miejscu
Jedna kartka A4 do wydruku: historia w skrócie, adres i współrzędne, kod QR do nawigacji, zasady zachowania na cmentarzu i kontakt do fundacji.